ایجاد و گسترش دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، نقطه عطفی در تحول نظام دادرسی و هوشمندسازی فرآیندهای دادگاهی در ایران به شمار میرود. این واحدها که تحت نظارت مستقیم مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضائیه فعالیت میکنند، پل ارتباطی میان شهروندان و محاکم قضایی هستند. هدف غایی از تاسیس این نهادها، تسهیل دسترسی آحاد مردم به خدمات حقوقی، پیشگیری از اتلاف وقت، شفافسازی مراحل رسیدگی و کاستن از بار مراجعات مستقیم به شعب دادگاهها است.
تنوع خدمات قابل ارائه در دفاتر خدمات قضایی
دامنه فعالیت این دفاتر طیف گستردهای از اقدامات اولیه و تکمیلی قضایی را در بر میگیرد که به شرح زیر دستهبندی میشوند:
ثبت انواع دادخواستها و شکوائیهها: متقاضیان میتوانند انواع دادخواستهای بدوی در حوزههای دعاوی حقوقی، دعاوی خانواده و شوراهای حل اختلاف را ثبت نمایند. همچنین ثبت انواع شکوائیههای کیفری، اعتراض به آرا در قالب واخواهی، تجدیدنظرخواهی، فرجامخواهی، اعاده دادرسی و لوایح مرتبط با دیوان عالی کشور در این مراکز امکانپذیر است.
اقدامات مرتبط با دیوان عدالت اداری: این مراکز بستر لازم جهت ثبت دادخواستهای بدوی و لوایح اعتراضی مرتبط با دیوان عدالت اداری را برای مراجعان فراهم کردهاند.
تنظیم، ثبت و ارسال اظهارنامه رسمی: ارسال اخطارهای قانونی و اظهارنامههای قضایی پیش از طرح دعوا به شکل الکترونیکی از طریق این دفاتر میسر است.
پیگیری پرونده و رویت ابلاغیهها: اطلاع از آخرین وضعیت پرونده، روند جریانات رسیدگی و مشاهده اوراق ابلاغیه سامانه ثنا از دیگر خدمات این دفاتر به مراجعان است.
پیوست و ارسال مدارک تکمیلی به مراجع قضایی: بارگذاری اسناد، مدارک، ضمائم و لوایح دفاعیه مورد نیاز پرونده و ارسال مستقیم آن به شعبه رسیدگیکننده.
اطلاعرسانی زمان برگزاری جلسات دادرسی: ثبت مشخصات و دریافت اطلاعات دقیق در خصوص تاریخ، ساعت و محل حضور در جلسات رسیدگی دادگاهها.
تمایز بنیادین میان خدمات تشریفاتی دفاتر قضایی و مشاوره تخصصی حقوقی
با وجود نقش تسهیلکننده و ساختار فنی کارآمد این دفاتر، توجه به یک نکته اساسی ضروری است؛ کارکنان دفاتر خدمات الکترونیک قضایی صرفاً مجریان امور فنی، ثبت اداری و ارسال دادهها هستند و هیچگونه صلاحیت، تخصص یا مجوزی برای ارائه مشاورههای ماهوی و تحلیلی در پروندهها ندارند.
بسیاری از مراجعان به دلیل عدم آگاهی از ظرایف و اصطلاحات حقوقی، در صورتی که بدون راهنمایی تخصصی اقدام به تنظیم خواسته یا شرح شکایت نمایند، با ایرادات ساختاری روبرو میشوند که در نهایت به صدور قرارهای رد دعوا یا تاخیر طولانی در رسیدگی میانجامد. بنابراین رعایت اصول زیر توصیه میشود:
یک؛ مشورت با وکلای مجرب دادگستری پیش از ثبت هرگونه دادخواست، شکواییه یا اظهارنامه برای تعیین دقیق خواسته و دلایل استنادی.
دو؛ نگاه به دفاتر الکترونیک صرفاً به عنوان درگاههای تشریفاتی و ثبت سامانهای اسناد قضایی و نه مرجع مشاوره.
سه؛ آمادهسازی کامل اسناد، متن منقح لوایح و ضمائم قانونی با راهنمایی مشاور حقوقی پیش از حضور در دفتر قضایی جهت ثبت بینقص دادهها.
امتیازات و دستاوردهای استقرار سامانه الکترونیک قضایی
استفاده فراگیر از این ساختار الکترونیک، منافع متعددی را برای جامعه و سیستم قضایی به همراه داشته است:
کاهش محسوس رفتوآمدهای فیزیکی و صرفهجویی قابل توجه در هزینهها و زمان طرفین دعوا.
ارتقای سطح شفافیت اداری و تسهیل پایش و پیگیری مستمر پروندهها به صورت آنلاین.
فراهم آمدن عدالت جغرافیایی و دسترسی شهروندان ساکن مناطق کمبرخوردار و دوردست به مراجع قضایی سراسر کشور.
روشهای دسترسی و دریافت نوبت در مراکز خدمات قضایی
شهروندان میتوانند با مراجعه به درگاه رسمی خدمات الکترونیک قضایی، فهرست کامل دفاتر فعال در استانها و شهرستانهای مختلف را مشاهده نمایند. به منظور مدیریت زمان و جلوگیری از معطلی، امکان استفاده از سامانه نوبتدهی اینترنتی پیش از مراجعه حضوری برای مراجعان فراهم گردیده است.
پرسشهای متداول
آیا تنظیم متن دادخواست یا شکواییه توسط پرسنل دفاتر خدمات قضایی انجام میشود؟
پرسنل این دفاتر تنها موظف به ثبت متون ارائه شده از سوی متقاضی در سامانه هستند و مسئولیت حقوقی صحت نگارش، انتخاب عنوان صحیح خواسته و استناد به مواد قانونی بر عهده خود متقاضی یا وکیل وی است.
آیا ثبتنام در سامانه ثنا برای استفاده از خدمات این دفاتر الزامی است؟
بله، انجام هرگونه اقدام قضایی، ثبت شکواییه یا دادخواست منوط به داشتن حساب کاربری فعال در سامانه احراز هویت و ابلاغ الکترونیک ثنا است که در همان دفاتر نیز قابل ایجاد است.
اگر متن دادخواست دارای نقص فنی یا قانونی باشد دفاتر قضایی مانع ثبت آن میشوند؟
خیر، دفاتر خدمات قضایی مرجع بررسی ماهوی یا شکلی دادخواست نیستند و متن تنظیمی را عینا ثبت میکنند؛ از این رو در صورت وجود نقص، پرونده در شعبه دادگاه با اخطار رفع نقص یا رد مواجه خواهد شد.
نحوه پیگیری پروندههای ثبتشده از طریق دفاتر خدمات قضایی چگونه است؟
پس از ثبت و دریافت پیامک حاوی شماره پرونده و رمز شخصی، متقاضیان میتوانند با مراجعه به حساب کاربری خود در درگاه عدلایران یا از طریق دفاتر خدمات قضایی، روند دادرسی را به صورت برخط دنبال نمایند.
